سنگ میکشم بر دوش،
سنگ ِ الفاظ
سنگ ِ قوافی را.
و از عرقریزان ِ غروب، که شب را
در گود ِ تاریکاش
میکند بیدار،
و قیراندود میشود رنگ
در نابیناییِ تابوت،
و بینفس میماند آهنگ
از هراس ِ انفجار ِ سکوت،
من کار میکنم
کار میکنم
کار
و از سنگ ِ الفاظ
بر میافرازم
استوار
دیوار،
تا بام ِ شعرم را بر آن نهم
تا در آن بنشینم
در آن زندانی شوم...
من چنینام. احمقام شاید!
که میداند
که من باید
سنگهای زندانام را به دوش کشم
بهسان ِ فرزند ِ مریم که صلیباش را،
و نه بهسان ِ شما
که دستهی شلاق ِ دژخیم ِتان را میتراشید
از استخوان ِبرادر ِتان
و رشتهی تازیانهی جلاد ِتان را میبافید
از گیسوان ِ خواهر ِتان
و نگین به دستهی شلاق ِ خودکامهگان مینشانید
از دندانهای شکستهی پدر ِتان!
و من سنگهای گران ِ قوافی را بر دوش میبرم
و در زندان ِ شعر
محبوس میکنم خود را
بهسان ِ تصویری که در چارچوباش
در زندان ِ قاباش.
و ای بسا که
تصویری کودن
از انسانی ناپخته:
از من ِ سالیان ِ گذشته
گمگشته
که نگاه ِ خُردسال ِ مرا دارد
در چشماناش،
و من ِ کهنهتر به جا نهاده است
تبسم ِ خود را
بر لباناش،
و نگاه ِ امروز ِ من بر آن چنان است
که پشیمانی
به گناهاناش!
تصویری بیشباهت
که اگر فراموش میکرد لبخندش را
و اگر کاویده میشد گونههایش
به جُستوجوی زندهگی
و اگر شیار برمیداشت پیشانیاش
از عبور ِ زمانهای زنجیرشده با زنجیر ِ بردهگی
میشد من!
میشد من
عیناً!
میشد من که سنگهای زندانام را بر دوش
میکشم خاموش،
و محبوس میکنم تلاش ِ روحام را
در چاردیوار ِ الفاظی که
میترکد سکوت ِشان
در خلاء ِ آهنگها
که میکاود بینگاه چشم ِشان
در کویر ِ رنگها...
میشد من
عیناً!
میشد من که لبخندهام را از یاد بردهام،
و اینک گونهام...
و اینک پیشانیام...
چنینام من
ــ زندانیِ دیوارهای خوشآهنگ ِ الفاظ ِ بیزبان ــ
چنینام من!
تصویرم را در قاباش محبوس کردهام
و نامام را در شعرم
و پایم را در زنجیر ِ زنام
و فردایم را در خویشتن ِ فرزندم
و دلام را در چنگ ِ شما...
در چنگ ِ همتلاشیِ با شما
که خون ِ گرم ِتان را
به سربازان ِ جوخهی اعدام
مینوشانید
که از سرما میلرزند
و نگاه ِشان
انجماد ِ یک حماقت است.
شما
که در تلاش ِ شکستن ِ دیوارهای دخمهی اکنون ِ خویشاید
و تکیه میدهید از سر ِ اطمینان
بر آرنج
مِجریِ عاج ِ جمجمهتان را
و از دریچهی رنج
چشمانداز ِ طعم ِ کاخ ِ روشن ِ فرداتان را
در مذاق ِ حماسهی تلاش ِتان مزمزه میکنید.
شما...
و من...
شما و من
و نه آن دیگران که میسازند
دشنه
برای جگر ِشان
زندان
برای پیکر ِشان
رشته
برای گردن ِشان.
و نه آن دیگرتران
که کورهی دژخیم ِ شما را میتابانند
با هیمهی باغ ِ من
و نان ِ جلاد ِ مرا برشته میکنند
در خاکستر ِ زادورود ِ شما.
و فردا که فروشدم در خاک ِ خونآلود ِ تبدار،
تصویر ِ مرا به زیر آرید از دیوار
از دیوار ِ خانهام.
تصویری کودن را که میخندد
در تاریکیها و در شکستها
به زنجیرها و به دستها.
و بگوییدش:
«تصویر ِ بیشباهت!
به چه خندیدهای؟»
و بیاویزیدش
دیگربار
واژگونه
رو به دیوار!
و من همچنان میروم
با شما و برای شما
ــ برای شما که اینگونه دوستار ِتان هستم. ــ
و آیندهام را چون گذشته میروم سنگ بردوش:
سنگ ِ الفاظ
سنگ ِ قوافی،
تا زندانی بسازم و در آن محبوس بمانم:
زندان ِ دوستداشتن.
دوستداشتن ِ مردان
و زنان
دوستداشتن ِ نیلبکها
سگها
و چوپانان
دوستداشتن ِ چشمبهراهی،
و ضربْانگشت ِ بلور ِ باران
بر شیشهی پنجره
دوستداشتن ِ کارخانهها
مشتها
تفنگها
دوستداشتن ِ نقشهی یابو
با مدار ِ دندههایش
با کوههای خاصرهاش،
و شطِ تازیانه
با آب ِسُرخاش
دوستداشتن ِ اشک ِ تو
بر گونهی من
و سُرور ِ من
بر لبخند ِ تو
دوستداشتن ِ شوکهها
گزنهها و آویشن ِ وحشی،
و خون ِ سبز ِ کلروفیل
بر زخم ِ برگ ِ لگد شده
دوستداشتن ِ بلوغ ِ شهر
و عشقاش
دوستداشتن ِ سایهی دیوار ِ تابستان
و زانوهای بیکاری
در بغل
دوستداشتن ِ جقه
وقتی که با آن غبار از کفش بسترند
و کلاهْخود
وقتی که در آن دستمال بشویند
دوستداشتن ِ شالیزارها
پاها و
زالوها
دوستداشتن ِ پیریِ سگها
و التماس ِ نگاه ِشان
و درگاه ِ دکهی قصابان،
تیپا خوردن
و بر ساحل ِ دورافتادهی استخوان
از عطش ِ گرسنهگی
مردن
دوستداشتن ِ غروب
با شنگرف ِ ابرهایاش،
و بوی رمه در کوچههای بید
دوستداشتن ِ کارگاه ِ قالیبافی
زمزمهی خاموش ِ رنگها
تپش ِ خون ِ پشم در رگهای گره
و جانهای نازنین ِ انگشت
که پامال میشوند
دوستداشتن ِ پاییز
با سربْرنگیِ آسماناش
دوستداشتن ِ زنان ِ پیادهرو
خانهشان
عشق ِشان
شرم ِشان
دوستداشتن ِ کینهها
دشنهها
و فرداها
دوستداشتن ِ شتاب ِ بشکههای خالیِ تُندر
بر شیب ِ سنگفرش ِ آسمان
دوستداشتن ِ بوی شور ِ آسمان ِ بندر
پرواز ِ اردکها
فانوس ِ قایقها
و بلور ِ سبزرنگ ِ موج
با چشمان ِ شبْچراغاش
دوستداشتن ِ درو
و داسهای زمزمه
دوستداشتن ِ فریادهای دیگر
دوستداشتن ِ لاشهی گوسفند
بر قنارهی مردک ِ گوشتفروش
که بیخریدار میماند
میگندد
میپوسد
دوستداشتن ِ قرمزیِ ماهیها
در حوض ِ کاشی
دوستداشتن ِ شتاب
و تاءمل
دوستداشتن ِ مردم
که میمیرند
آب میشوند
و در خاک ِ خشک ِ بیروح
دستهدسته
گروهگروه
انبوهانبوه
فرومیروند
فرومیروند و
فرو
میروند
دوستداشتن ِ سکوت و زمزمه و فریاد
دوستداشتن ِ زندان ِ شعر
با زنجیرهای گراناش:
ــ زنجیر ِ الفاظ
زنجیر ِ قوافی...
و من همچنان میروم:
در زندانی که با خویش
در زنجیری که با پای
در شتابی که با چشم
در یقینی که با فتح ِ من میرود دوشبادوش
از غنچهی لبخند ِ تصویر ِ کودنی که بر دیوار ِ دیروز
تا شکوفهی سُرخ ِ یک پیراهن
بر بوتهی یک اعدام:
تا فردا!
چنینام من:
قلعهنشین ِ حماسههای پُر از تکبر
سمْضربهی پُرغرور ِ اسب ِ وحشیِ خشم
بر سنگفرشِکوچهی تقدیر
کلمهی وزشی
در توفان ِ سرود ِ بزرگ ِ یک تاریخ
محبوسی
در زندان ِ یک کینه
برقی
در دشنهی یک انتقام
و شکوفهی سُرخ ِ پیراهنی
در کنار ِ راه ِ فردای بردهگان ِ امروز.
احمد شاملو
خیابان ِ برهنه
با سنگفرش ِ دندانهای صدفاش
دهان گشود
تا دردهای لذت ِ یک عشق
زهر ِ کاماش را بمکد.
و شهر بر او پیچید
و او را تنگتر فشرد
در بازوهای پُرتحریک ِ آغوشاش.
و تاریخ ِ سربهمهر ِ یک عشق
که تن ِ داغ ِ دختریاش را
به اجتماع ِ یک بلوغ
واداده بود
بستر ِ شهری بیسرگذشت را
خونین کرد.
جوانهی زندهگیبخش ِ مرگ
بر رنگپریدهگی شیارهای پیشانی شهر
دوید،
خیابان ِ برهنه
در اشتیاق ِ خواهش ِ بزرگ ِ آخریناش
لب گزید،
نطفههای خونآلود
که عرق ِ مرگ
بر چهرهی پدر ِشان
قطره بسته بود
رَحِم ِ آمادهی مادر را
از زندهگی انباشت،
و انبانهای تاریک ِ یک آسمان
از ستارههای بزرگ ِ قربانی
پُر شد: ـ
یک ستاره جنبید
صد ستاره،
ستارهی صد هزار خورشید،
از افق ِ مرگ ِ پُرحاصل
در آسمان
درخشید،
مرگ ِ متکبر!
اما دختری که پا نداشته باشد
بر خاک ِ دندانکروچهی دشمن
به زانو درنمیآید.
و من چون شیپوری
عشقام را میترکانم
چون گل ِ سُرخی
قلبام را پَرپَر میکنم
چون کبوتری
روحام را پرواز میدهم
چون دشنهیی
صدایم را به بلور ِ آسمان میکشم:
«ـ هی!
چهکنمهای سربههوای دستان ِ بیتدبیر ِ تقدیر!
پشت ِ میلهها و ملیلههای اشرافیت
پشت ِ سکوت و پشت ِ دارها
پشت ِ افتراها، پشت ِ دیوارها
پشت ِ امروز و روز ِ میلاد ـ با قاب ِ سیاه ِ شکستهاش ـ
پشت ِ رنج، پشت ِ نه، پشت ِ ظلمت
پشت ِ پافشاری، پشت ِ ضخامت
پشت ِ نومیدی سمج ِ خداوندان ِ شما
و حتا و حتا پشت ِ پوست ِ نازک ِ دل ِ عاشق ِ من،
زیبایی یک تاریخ
تسلیم میکند بهشت ِ سرخ ِ گوشت ِ تناش را
به مردانی که استخوانهاشان آجر ِ یک بناست
بوسهشان کوره است و صداشان طبل
و پولاد ِ بالش ِ بسترشان
یک پُتک است.»
لبهای خون! لبهای خون!
اگر خنجر ِ امید ِ دشمن کوتاه نبود
دندانهای صدف ِ خیابان باز هم میتوانست
شما را ببوسد...
و تو از جانب ِ من
به آن کسان که به زیانی معتادند
و اگر زیانی نَبَرند که با خویشان بیگانه بُوَد
میپندارند که سودی بردهاند،
و به آن دیگرکسان
که سودشان یکسر
از زیان ِ دیگران است
و اگر سودی بر کف نشمارند
در حساب ِ زیان ِ خویش نقطه میگذارند
بگو:
«ـ دل ِتان را بکنید!
بیگانههای من
دل ِتان را بکنید!
دعایی که شما زمزمه میکنید
تاریخ ِ زندهگانیست که مردهاند
و هنگامی نیز
که زنده بودهاند
خروس ِ هیچ زندهگی
در قلب ِ دهکدهشان آواز
نداده بود...
دل ِتان را بکنید، که در سینهی تاریخ ِ ما
پروانهی پاهای بیپیکر ِ یک دختر
به جای قلب ِ همهی شما
خواهد زد پَرپَر!
و این است، این است دنیایی که وسعت ِ آن
شما را در تنگیِ خود
چون دانهی انگوری
به سرکه مبدل خواهد کرد.
برای برق انداختن به پوتین ِ گشاد و پُرمیخ ِ یکی من!»
اما تو!
تو قلبات را بشوی
در بیغشیِ جام ِ بلور ِ یک باران،
تا بدانی
چهگونه
آنان
بر گورها که زیر ِ هر انگشت ِ پایشان
گشوده بود دهان
در انفجار بلوغ ِشان
رقصیدند،
چهگونه بر سنگفرش ِ لج
پا کوبیدند
و اشتهای شجاعت ِشان
چهگونه
در ضیافت ِ مرگی از پیش آگاه
کباب ِ گلولهها را داغاداغ
با دندان ِ دندههاشان بلعیدند...
قلبات را چون گوشی آماده کن
تا من سرودم را بخوانم:
ـ سرود ِ جگرهای نارنج را که چلیده شد
در هوای مرطوب ِ زندان...
در هوای سوزان ِ شکنجه...
در هوای خفقانی دار،
و نامهای خونین را نکرد استفراغ
در تب ِ دردآلود ِ اقرار
سرود ِ فرزندان ِ دریا را که
در سواحل ِ برخورد به زانو درآمدند
بی که به زانو درآیند
و مردند
بی که بمیرند!
اما شما ـ ای نفسهای گرم ِ زمین که بذر ِ فردا را در خاک ِ دیروز میپزید!
اگر بادبان ِ امید ِ دشمن از هم نمیدرید
تاریخ ِ واژگونهی قایقاش را بر خاک کشانده بودید!
با شما که با خون ِ عشقها، ایمانها
با خون ِ شباهتهای بزرگ
با خون ِ کلههای گچ در کلاههای پولاد
با خون ِ چشمههای یک دریا
با خون ِ چهکنمهای یک دست
با خون ِ آنها که انسانیت را میجویند
با خون ِ آنها که انسانیت را میجوند
در میدان ِ بزرگ امضا کردید
دیباچهی تاریخ ِمان را،
خون ِمان را قاتی میکنیم
فردا در میعاد
تا جامی از شراب ِ مرگ به دشمن بنوشانیم
به سلامت ِ بلوغی که بالا کشید از لمبرهای راه
برای انباشتن ِ مادر ِ تاریخ ِ یک رَحِم
از ستارههای بزرگ ِ قربانی،
روز بیست و سه تیر
روز بیست و سه...
احمد شاملو
بزرگ بود
و از اهالی امروز بود
و با تمام افق های باز نسبت داشت
و لحن آب و زمین را چه خوب می فهمید.
صداش
به شکل حزن پریشان واقعیت بود.
و پلک هاش
مسیر نبض عناصر را
به ما نشان داد.
و دست هاش
هوای صاف سخاوت را
ورق زد
و مهربانی را
به سمت ما کوچاند.
به شکل خلوت خود بود
و عاشقانه ترین انحنای وقت خودش را
برای آینه تفسیر کرد.
و او به شیوه باران پر از طراوت تکرار بود.
و او به سبک درخت
میان عافیت نور منتشر می شد.
همیشه کودکی باد را صدا می کرد.
همیشه رشته صحبت را
به چفت آب گره می زد.
برای ما، یک شب
سجود سبز محبت را
چنان صریح ادا کرد
که ما به عاطفه سطح خاک دست کشیدیم
و مثل لهجه یک سطل آب تازه شدیم.
و ابرها دیدیم
که با چقدر سبد
برای چیدن یک خوشه بشارت رفت.
ولی نشد
که روبروی وضوح کبوتران بنشیند
و رفت تا لب هیچ
و پشت حوصله نورها دراز کشید
و هیچ فکر نکرد
که ما میان پریشانی تلفظ درها
برای خوردن یک سیب
چقدر تنها ماندیم.
چقدر تنها ماندیم
سهراب سپهری
دم غروب ، میان حضور خسته اشیا
نگاه منتظری حجم وقت را می دید.
و روی میز ، هیاهوی چند میوه نوبر
به سمت مبهم ادراک مرگ جاری بود.
و بوی باغچه را ، باد، روی فرش فراغت
نثار حاشیه صاف زندگی می کرد.
و مثل بادبزن ، ذهن، سطح روشن گل را
گرفته بود به دست
و باد می زد خود را.
مسافر از اتوبوس
پیاده شد:
"چه آسمان تمیزی!"
و امتداد خیابان غربت او را برد.
غروب بود.
صدای هوش گیاهان به گوش می آمد.
مسافر آمده بود
و روی صندلی راحتی ، کنار چمن
نشسته بود:
"دلم گرفته ،
دلم عجیب گرفته است.
تمام راه به یک چیز فکر می کردم
و رنگ دامنه ها هوش از سرم می برد.
خطوط جاده در اندوه دشت ها گم بود.
چه دره های عجیبی !
و اسب ، یادت هست ،
سپید بود
و مثل واژه پاکی ، سکوت سبز چمن وار را چرا می کرد.
و بعد، غربت رنگین قریه های سر راه.
و بعد تونل ها ،
دلم گرفته ،
دلم عجیب گرفته است.
و هیچ چیز ،
نه این دقایق خوشبو،که روی شاخه نارنج می شود خاموش ،
نه این صداقت حرفی ، که در سکوت میان دو برگ این گل شب بوست،
نه هیچ چیز مرا از هجوم خالی اطراف
نمی رهاند.
و فکر می کنم
که این ترنم موزون حزن تا به ابد
شنیده خواهد شد."
نگاه مرد مسافر به روی زمین افتاد :
"چه سیب های قشنگی !
حیات نشئه تنهایی است."
و میزبان پرسید:
قشنگ یعنی چه؟
- قشنگ یعنی تعبیر عاشقانه اشکال
و عشق ، تنها عشق
ترا به گرمی یک سیب می کند مانوس.
و عشق ، تنها عشق
مرا به وسعت اندوه زندگی ها برد ،
مرا رساند به امکان یک پرنده شدن.
- و نوشداری اندوه؟
- صدای خالص اکسیر می دهد این نوش.
و حال ، شب شده بود.
چراغ روشن بود.
و چای می خوردند.
- چرا گرفته دلت، مثل آنکه تنهایی.
- چقدر هم تنها!
- خیال می کنم
دچار آن رگ پنهان رنگ ها هستی.
- دچار یعنی
- عاشق.
- و فکر کن که چه تنهاست
اگر ماهی کوچک ، دچار آبی دریای بیکران باشد.
- چه فکر نازک غمناکی !
- و غم تبسم پوشیده نگاه گیاه است.
و غم اشاره محوی به رد وحدت اشیاست.
- خوشا به حال گیاهان که عاشق نورند
و دست منبسط نور روی شانه آنهاست.
- نه ، وصل ممکن نیست ،
همیشه فاصله ای هست .
اگر چه منحنی آب بالش خوبی است.
برای خواب دل آویز و ترد نیلوفر،
همیشه فاصله ای هست.
دچار باید بود
و گرنه زمزمه حیات میان دو حرف
حرام خواهد شد.
و عشق
سفر به روشنی اهتراز خلوت اشیاست.
و عشق
صدای فاصله هاست.
صدای فاصله هایی که
- غرق ابهامند
- نه ،
صدای فاصله هایی که مثل نقره تمیزند
و با شنیدن یک هیچ می شوند کدر.
همیشه عاشق تنهاست.
و دست عاشق در دست ترد ثانیه هاست.
و او و ثانیه ها می روند آن طرف روز.
و او و ثانیه ها روی نور می خوابند.
و او و ثانیه ها بهترین کتاب جهان را
به آب می بخشند.
و خوب می دانند
که هیچ ماهی هرگز
هزار و یک گره رودخانه را نگشود.
و نیمه شب ها ، با زورق قدیمی اشراق
در آب های هدایت روانه می گردند
و تا تجلی اعجاب پیش می رانند.
- هوای حرف تو آدم را
عبور می دهد از کوچه باغ های حکایات
و در عروق چنین لحن
چه خون تازه محزونی!
حیاط روشن بود
و باد می آمد
و خون شب جریان داشت در سکوت دو مرد.
"اتاق خلوت پاکی است.
برای فکر ، چه ابعاد ساده ای دارد!
دلم عجیب گرفته است.
خیال خواب ندارم."
کنار پنجره رفت
و روی صندلی نرم پارچه ای
نشست :
"هنوز در سفرم .
خیال می کنم
در آب های جهان قایقی است
و من - مسافر قایق - هزار ها سال است
سرود زنده دریانوردهای کهن را
به گوش روزنه های فصول می خوانم
و پیش می رانم.
مرا سفر به کجا می برد؟
کجا نشان قدم نا تمام خواهد ماند
و بند کفش به انگشت های نرم فراغت
گشوده خواهد شد؟
کجاست جای رسیدن ، و پهن کردن یک فرش
و بی خیال نشستن
و گوش دادن به
صدای شستن یک ظرف زیر شیر مجاور ؟
و در کدام بهار
درنگ خواهد کرد
و سطح روح پر از برگ سبز خواهد شد؟
شراب باید خورد
و در جوانی یک سایه راه باید رفت،
همین.
کجاست سمت حیات ؟
من از کدام طرف می رسم به یک هدهد؟
و گوش کن ، که همین حرف در تمام سفر
همیشه پنجره خواب را بهم میزند.
چه چیز در همه راه زیر گوش تو می خواند؟
درست فکر کن
کجاست هسته پنهان این ترنم مرموز ؟
چه چیز در همه راه زیر گوش تو می خواند ؟
درست فکر کن
کجاست هسته پنهان این ترنم مرموز؟
چه چیز پلک ترا می فشرد،
چه وزن گرم دل انگیزی ؟
سفر دارز نبود:
عبور چلچله از حجم وقت کم می کرد.
و در مصاحبه باد و شیروانی ها
اشاره ها به سر آغاز هوش بر میگشت.
در آن دقیقه که از ارتفاع تابستان
به "جاجرود" خروشان نگاه می کردی ،
چه اتفاق افتاد
که خواب سبز تار سارها درو کردند ؟
و فصل ؟ فصل درو بود.
و با نشستن یک سار روی شاخه یک سرو
کتاب فصل ورق خورد
و سطر اول این بود:
حیات ، غفلت رنگین یک دقیقه "حوا" است.
نگاه می کردی :
میان گاو و چمن ذهن باد در جریان بود.
به یادگاری شاتوت روی پوست فصل
نگاه می کردی ،
حضور سبز قبایی میان شبدرها
خراش صورت احساس را مرمت کرد.
ببین ، همیشه خراشی است روی صورت احساس.
همیشه چیزی ، انگار هوشیاری خواب ،
به نرمی قدم مرگ می رسد از پشت
و روی شانه ما دست می گذارد
و ما حرارت انگشت های روشن او را
بسان سم گوارایی
کنار حادثه سر می کشیم.
"و نیز"، یادت هست،
و روی ترعه آرام ؟
در آن مجادله زنگدار آب و زمین
که وقت از پس منشور دیده می شد
تکان قایق ، ذهن ترا تکانی داد:
غبار عادت پیوسته در مسیر تماشاست .
همیشه با نفس تازه راه باید رفت
و فوت باید کرد
که پاک پاک شود صورت طلایی مرگ.
کجاست سنگ رنوس ؟
من از مجاورت یک درخت می آیم
که روی پوست ان دست های ساده غربت اثر گذاشته بود :
"به یادگار نوشتم خطی ز دلتنگی."
شراب را بدهید
شتاب باید کرد:
من از سیاحت در یک حماسه می آیم
و مثل آب
تمام قصه سهراب و نوشدارو را
روانم.
سفر مرا به باغ در چند سالگی ام برد
و ایستادم تا
دلم قرار بگیرد،
صدای پرپری آمد
و در که باز شد
من از هجوم حقیقت به خاک افتادم.
و بار دگر ، در زیر آسمان "مزامیر"،
در آن سفر که لب رودخانه "بابل"
به هوش آمدم،
نوای بربط خاموش بود
و خوب گوش که دادم ، صدای گریه می آمد
و چند بربط بی تاب
به شاخه های تر بید تاب می خوردند.
و در مسیر سفر راهبان پاک مسیحی
به سمت پرده خاموش "ارمیای نبی"
اشاره می کردند.
و من بلند بلند
"کتاب جامعه" می خواندم.
و چند زارع لبنانی
که زیر سدر کهن سالی
نشسته بودند
مرکبات درختان خویش را در ذهن
شماره می کردند.
کنار راه سفر کودکان کور عراقی
به خط "لوح حمورابی"
نگاه می کردند.
و در مسیر سفر روزنامه های جهان را
مرور می کردم.
سفر پر از سیلان بود.
و از تلاطم صنعت تمام سطح سفر
گرفته بود و سیاه
و بوی روغن می داد.
و روی خاک سفر شیشه های خالی مشروب ،
شیارهای غریزه، و سایه های مجال
کنار هم بودند.
میان راه سفر، از سرای مسلولین
صدای سرفه می آمد.
زنان فاحشه در آسمان آبی شهر
شیار روشن "جت" ها را
نگاه می کردند
و کودکان پی پرپرچه ها روان بودند،
سپورهای خیابان سرود می خواندند
و شاعران بزرگ
به برگ های مهاجر نماز می بردند.
و راه دور سفر ، از میان آدم و آهن
به سمت جوهر پنهان زندگی می رفت،
به غربت تر یک جوی می پیوست،
به برق ساکت یک فلس،
به آشنایی یک لحن،
به بیکرانی یک رنگ.
سفر مرا به زمین های استوایی برد.
و زیر سایه آن "بانیان" سبز تنومند
چه خوب یادم هست
عبارتی که به ییلاق ذهن وارد شد:
وسیع باش،و تنها، و سر به زیر،و سخت.
من از مصاحبت آفتاب می آیم،
کجاست سایه؟
ولی هنوز قدم گیج انشعاب بهار است
و بوی چیدن از دست باد می آید
و حس لامسه پشت غبار حالت نارنج
و به حال بیهوشی است.
در این کشاکش رنگین، کسی چه می داند
که سنگ عزلت من در کدام نقطه فصل است.
هنوز جنگل ، ابعاد بی شمار خودش را
نمی شناسد.
هنوز برگ
سوار حرف اول باد است.
هنوز انسان چیزی به آب می گوید
و در ضمیر چمن جوی یک مجادله جاری است
و در مدار درخت
طنین بال کبوتر، حضور مبهم رفتار آدمی زاد است.
صدای همهمه می آید.
و من مخاطب تنهای بادهای جهانم.
و رودهای جهان رمز پاک محو شدن را
به من می آموزند،
فقط به من.
و من مفسر گنجشک های دره گنگم
وگوشواره عرفان نشان تبت را
برای گوش بی آذین دختران بنارس
کنار جاده "سرنات" شرح داده ام.
به دوش من بگذار ای سرود صبح "ودا" ها
تمام وزن طراوت را
که من
دچار گرمی گفتارم.
و ای تمام درختان زینت خاک فلسطین
وفور سایه خود را به من خطاب کنید،
به این مسافر تنها،که از سیاحت اطراف "طور" می آید
و از حرارت "تکلیم" در تب و تاب است.
ولی مکالمه ، یک روز ، محو خواهد شد
و شاهراه هوا را
شکوه شاه پرکهای انتشار حواس
سپید خواهد کرد
برای این غم موزون چه شعرها که سرودند!
ولی هنوز کسی ایستاده زیر درخت.
ولی هنوز سواری است پشت باره شهر
که وزن خواب خوش فتح قادسیه
به دوش پلک تر اوست.
هنوز شیهه اسبان بی شکیب مغول ها
بلند می شود از خلوت مزارع ینجه.
هنوز تاجز یزدی ، کنار "جاده ادویه"
به بوی امتعه هند می رود از هوش.
و در کرانه "هامون"، هنوز می شنوی :
- بدی تمام زمین را فرا گرفت.
- هزار سال گذشت،
- صدای آب تنی کردنی به گوش نیامد
و عکس پیکر دوشیزه ای در آب نیفتاد.
و نیمه راه سفر، روی ساحل "جمنا"
نشسته بودم
و عکس "تاج محل" را در آب
نگاه می کردم:
دوام مرمری لحظه های اکسیری
و پیشرفتگی حجم زندگی در مرگ.
ببین، دو بال بزرگ
به سمت حاشیه روح آب در سفرند.
جرقه های عجیبی است در مجاورت دست.
بیا، و ظلمت ادراک را چراغان کن
که یک اشاره بس است:
حیات ضربه آرامی است
به تخته سنگ "مگار"
و در مسیر سفر مرغ های "باغ نشاط"
غبار تجربه را از نگاه من شستند،
به من سلامت یک سرو را نشان دادند.
و من عبادت احساس را،
و به پاس روشنی حال،
کنار "تال" نشستم، و گرم زمزمه کردم.
عبور باید کرد
و هم نورد افق های دور باید شد
و گاه در رگ یک حرف خیمه باید زد.
عبور باید کرد
و گاه از سر یک شاخه توت باید خورد.
من از کنار تغزل عبور می کردم
و موسم برکت بود و زیر پای من ارقام شن لگد می شد.
زنی شنید،
کنار پنجره آمد، نگاه کرد به فصل.
در ابتدای خودش بود
و دست بدوی او شبنم دقایق را
به نرمی از تن احساس مرگ برمی چید.
من ایستادم.
و آفتاب تغزل بلند بود
و من مواظب تبخیر خوابها بودم
و ضربه های گیاهی عجیب را به تن ذهن
شماره می کردم:
خیال می کردیم
بدون حاشیه هستیم.
خیال می کردیم
بدون حاشیه هستیم.
خیال می کردیم
میان متن اساطیری تشنج ریباس
شناوریم
و چند ثانیه غفلت، حضور هستی ماست.
در ابتدای خطیر گیاه ها بودیم
که چشم زن به من افتاد:
صدای پای تو آمد، خیال کردم باد
عبور می کند از روی پرده های قدیمی.
صدای پای ترا در حوالی اشیا
شنیده بودم.
- کجاست جشن خطوط؟
- نگاه کن به تموج ، به انتشار تن من.
- من از کدام طرف می رسم به سطح بزرگ؟
- و امتداد مرا تا مساحت تر لیوان
پر از سوح عطش کن.
- کجا حیات به اندازه شکستن یک ظرف
دقیق خواهد شد
و راز رشد پنیرک را
حرارت دهن اسب ذوب خواهد کرد؟
- و در تراکم زیبای دست ها، یک روز،
صدای چیدن یک خوشه را به گوش شنیدیم.
- ودر کدام زمین بود
که روی هیچ نشستیم
و در حرارت یک سیب دست و رو شستیم؟
- جرقه های محال از وجود بر می خاست.
- کجا هراس تماشا لطیف خواهد شد
و نا پدیدتر از راه یک پرنده به مرگ؟
- و در مکالمه جسم ها مسیر سپیدار
چقدر روشن بود !
- کدام راه مرا می برد به باغ فواصل؟
عبور باید کرد .
صدای باد می آید، عبور باید کرد.
و من مسافرم ، ای بادهای همواره!
مرا به وسعت تشکیل برگ ها ببرید.
مرا به کودکی شور آب ها برسانید.
و کفش های مرا تا تکامل تن انگور
پر از تحرک زیبایی خضوع کنید.
دقیقه های مرا تا کبوتران مکرر
در آسمان سپید غریزه اوج دهید.
و اتفاق وجود مرا کنار درخت
بدل کنید به یک ارتباط گمشده پاک.
و در تنفس تنهایی
دریچه های شعور مرا بهم بزنید.
روان کنیدم دنبال بادبادک آن روز
مرا به خلوت ابعاد زندگی ببرید.
حضور "هیچ" ملایم را
به من نشان بدهید."
سهراب سپهری
در یکی فریاد
زیستن
پرواز ِ عصبانی ِ فـّواره ئی
که خلاصیش از خاک
نیست
و رهائی را
تجربه می کند
و شکوهِ مردن
در فواره فریادی
زمنیت
دیوانه آسا
با خویش می کشد
تا باروری را
دستمایه ئی کند؛
که شهیدان و عاصیان
یارانند
بار آورانند
ورنه خاک
از تو
باتلاقی خواهد شد
چون به گونه جوی باران ِ حقیر
مرده باشی.
فریادی شو تا باران
وگرنه
مرداران!
احمد شاملو